- Veni, vidi, vici. I nie żałuję – napisał barwnie jeden z internautów opisujących łacińsko-polskimi słowami własne wrażenia z plenerowego spektaklu operowego CARMEN w stolicy Podbeskidzia. Jego opinia wydaje się reprezentatywna dla setek, a może nawet tysięcy innych widzów, którzy w ostatni piątek sierpnia obejrzeli z zaciekawieniem niezwykłe przedstawienie muzyczne na placu przed siedzibą Teatru Polskiego w Bielsku-Białej. Spektakularne widowisko w reżyserii Witolda Mazurkiewicza i opracowaniu muzycznym Jacka Obstarczyka było – jak można sądzić – kulminacyjnym wydarzeniem artystycznym w Polskiej Stolicy Kultury 2026.

Do spółki z HAMLETEM

Sławna i znana na całym globie ziemskim opera Georges’a Bizeta (1838-1875) o charakterystycznym tytule CARMEN jest w świecie sztuki muzycznej takim samym - ponadczasowym - dziełem scenicznym, jak tragedia HAMLET Szekspira w świecie teatru. Warto zdać sobie sprawę z faktu, że liczy sobie ona już ponad 150 lat. Francuski kompozytor stworzył ją, wykorzystując libretto Henriego Meilhaca i Ludovica Halevy’ego, oparte na literackiej noweli Prospera Merimeego. Akcja czteroaktowej opery toczy się w hiszpańskiej Sewilli, a jej treścią jest pulsujący namiętnymi emocjami uczuciowy pojedynek o kobietę.

Miłość i oręż

Od niepamiętnych czasów literatura i muzyka żywiły się takimi właśnie wojnami. Już w epoce starożytności (ponad 2,5 tysiąca lat temu) Homer poświęcił swoją ILIADĘ zaciętemu konfliktowi militarnemu o piękną Helenę, żonę Menelaosa, mityczną królową Sparty. Stała się ona przyczyną krwawej wojny trojańskiej. Podobnych przykładów można też wskazać sporo w rodzimej literaturze. Henryk Sienkiewicz (1846-1916) w powieści „Ogniem i mieczem” pisał o dramatycznych zmaganiach o urodziwą szlachciankę Helenę Kuncewiczównę. Rywalizowali o nią polski oficer Jan Skrzetuski i zapalczywy dowódca kozacki Bohun. Obaj antagoniści walczyli do upadłego o swoją wybrankę serca.

Żołnierz w starciu z torreadorem

Nie inaczej dzieje się u Bizeta. Bohaterką francuskiej opery jest Carmen - Cyganka o niepospolitej urodzie i ognistym temperamencie. Wpada ona w oko dwóm pożądającym ją adoratorom – żołnierzowi o imieniu Don José i impulsywnemu torreadorowi Escamillo. Dziewczyna wybiera triumfalnego pogromcę byków, z czym nie potrafi się pogodzić Don José. Odtrącony zalotnik przebija ukochaną sztyletem, wyznając jej równocześnie miłość.

Nie tylko śpiewają

Dwugodzinna bielska inscenizacja historycznej opery różni się jednak wyraźnie od paryskiej premiery z 1875 roku. Spektakl został znacząco skrócony, a jednocześnie wzbogacony o sceny aktorskie i partie mówione, których z założenia nie ma przecież w tradycyjnym widowisku operowym. Twórcy przedstawienia zrobili to premedytacją, by uatrakcyjnić CARMEN i przybliżyć ją zwykłym widzom, którzy na co dzień nie gustują po prostu w sztuce operowej.

Ponadczasowe szlagworty

Największą atrakcją przedsięwzięcia były jednak zarówno w XIX wieku, jak i obecnie, melodyjne utwory i arie operowe Bizeta: początkowa uwertura, a następnie „Habanera” (śpiewana przez główną bohaterkę porywająca pieśń z wymownymi słowami „L’amour est un oiseau rebelle” - „Miłość jest rebelianckim ptakiem”) oraz toast torreadora opiewającego urodę i znaczenie mistrzowskiej walki z bykiem na arenie. To nieśmiertelne szlagiery tkwiące od 150 lat w cennym skarbcu światowej muzyki klasycznej i operowej. Myślę, że nie ma chyba nikogo, kto choć raz w swoim życiu nie usłyszałby tych wspaniałych dźwięków…

Kreatywni twórcy

CARMEN „po beskidzku” to spektakl pełen zaskakujących niespodzianek. Jedną z nich była z pewnością imponująca scenografia Damiana Styrny. Potężne lalki symbolizujące postacie rodem z hiszpańskiej Sewilli zwracały szczególną uwagę wielotysięcznej publiczności śledzącej przebieg widowiska nie tylko na placu przed teatrem i na Miejskiej Promenadzie Kultury (wyłączona całkowicie z ruchu drogowego ul. Zamkowa), ale też na trzech dużych śródmiejskich telebimach. Ogromny kogut, wielgachne byki, a nawet i jadący na kołach wzdłuż promenady czerwony tramwaj z prawdziwymi pasażerami (bielski akcent historyczny!) - stanowiły rezultat starań i wysiłków pomysłowego scenografa.

Autentyczny hołd dla twórczej kreatywności należy złożyć autorce kostiumów dla artystów biorących udział w przedstawieniu – śpiewaków, aktorów, chórzystów, tancerzy, sztukmistrzów. Iga Sylwestrzak przygotowała wielobarwne i ekscytujące stroje, które znakomicie podkreśliły charakter poszczególnych postaci w plenerowym widowisku. Już wcześniej dała się poznać z efektów swojej pracy w bielskich przedstawieniach „Lettycja i lubczyk”, „Nikt nie kocha tak jak tenor” czy „Sztukmistrz z miasta Lublina”, ale teraz udowodniła, że ma nadzwyczajny dryg do tworzenia oprawy kostiumowej spektakli.

Skrzypek, harfistka i trębacz

Kluczową rolę w widowisku odegrała bezspornie 56-osobowa orkiestra symfoniczna pod batutą Jacka Obstarczyka. Formacja ulokowała się na schodach wejściowych do teatru. Akompaniowała wszystkim śpiewakom. W jej składzie znaleźli się profesjonalni muzycy z dużą klasą artystyczną, co naprawdę było słychać w jej brzmieniu.

Wspomnieć warto na pewno o kilku instrumentalistach: Krzysztofie Kokoszewskim – skrzypku i koncertmistrzu, Grzegorzu Pytliku – puzoniście, Marcie Sandurskiej – świetnej harfistce, Albercie Kokoszewskim - gitarzyście oraz Sebastianie Sojce – grającemu na kotłach. Jeden z trębaczy, Mateusz Zimnik, zagrał w pewnej chwili z okna sąsiedniego gmachu pocztowego, co było ze wszech miar oryginalnym pomysłem inscenizacyjnym.

Mezzosopranistka i baryton

Główny ciężar artystycznej kreacji spoczywał jednak na barkach zaproszonych śpiewaków. Wywiązali się oni bez zarzutu ze swojego zadania. Mezzosopranistka Monika Ledzion z Polskiej Opery Królewskiej (we wcieleniu Carmen), tenor Andrzej Lampert (jako Don José), sopranistka Gariela Legun (Micaëla) i baryton Arkadiusz Anyszka (jako Escamillo) zostali nagrodzeni owacyjnymi brawami publiczności. Każde z nich objawiło wysoki kunszt wokalny.

W spektaklu wzięło udział w sumie ok. 200 wykonawców, w tym aktorzy z obu bielskich teatrów. Lalkarze z „Banialuki” animowali w intrygujący sposób postacie stylizowane na Hiszpanów z Sewilli. Śpiewali zaś chórzyści Bielskiego Chóru Kameralnego, działającego pod auspicjami Bielskiego Centrum Kultury im. Marii Koterbskiej oraz chóru Ex Corde.

Od rocka do Bizeta

Było kilka różnych zespołów tanecznych, a także żywiołowi bębniarze z grupy perkusyjnej „Walimy w kocioł” z Kóz w powiecie bielskim. Dzięki nim udało się stworzyć atmosferę hiszpańskiej fiesty i atrakcyjnej zabawy pod gołym niebem. Autorem żywej oprawy choreograficznej widowiska był duet: Mateusz Wojtasiński & Katarzyna Zielonka (ta sama zacna artystka, która onegdaj zadbała z dużym powodzeniem o choreografię musicalu „School of rock” w Teatrze Rozrywki w Chorzowie).

Niesamowity entuzjazm widzów wywołał natomiast w pewnej chwili akrobata i linoskoczek Grzegorz Hoffmann. Brawurowo przespacerował się po linie rozpiętej między teatrem a Zamkiem Sułkowskich. Artystycznego przedsięwzięcia o takim rozmachu realizacyjnym nie było dotąd jeszcze nigdy w stolicy Podbeskidzia!