Czy słowo może mieć własny dźwięk – i czy poezja naprawdę żyje pełniej, gdy zostaje zaśpiewana? Odpowiedzi na te pytania szukano 19 marca 2026 roku w Książnicy Beskidzkiej w Bielsku-Białej, gdzie odbył się benefis Mirosława Bochenka – twórcy, który od pięciu dekad konsekwentnie łączy literaturę z muzyką. Wydarzenie odbyło się w ramach obchodów Polskiej Stolicy Kultury.

::photoreport{"type":"check-for-article","item":"833"}

Wśród muzycznych gości znaleźli się: Sebastian Riedel, Jerzy Styczyński, Janusz Kohut, Tomasz Lewandowski, Aleksandra i Piotr Steczek, Tomasz Madzia oraz Krzysztof Maciejowski – artyści reprezentujący różne pokolenia i stylistyki, których wspólnym mianownikiem była twórczość Bochenka. Wydarzenie, zorganizowane w przeddzień Światowego Dnia Poezji, stało się nie tylko podsumowaniem jego dorobku, lecz także opowieścią o drodze artystycznej, w której słowo rzadko pozostaje jedynie na papierze.

Twórca na styku dwóch światów

Mirosław Bochenek, urodzony w 1960 roku, to postać trudna do jednoznacznego sklasyfikowania. Z wykształcenia prawnik, absolwent Uniwersytetu Śląskiego, od lat związany z Bielskiem-Białą, konsekwentnie budował swoją pozycję zarówno w środowisku literackim, jak i muzycznym. Debiutował wcześnie – już w 1975 roku w almanachu „Łódzka Wiosna Poetów”, a od tego czasu opublikował dziesięć tomów poetyckich; najnowszy, „Wszystko jasne” (2025), stanowi dojrzałe podsumowanie jego refleksji nad czasem, pamięcią i doświadczeniem.

Równolegle jego teksty zaczęły funkcjonować w przestrzeni muzyki – pisał m.in. dla Ryszarda Riedla i zespołu Dżem, współtworząc utwory, które weszły do kanonu polskiego bluesa i rocka, a jego słowa śpiewali także Mirek Breguła (Universe), Sebastian Riedel (Cree) oraz twórcy piosenki literackiej, jak Tomasz Lewandowski i Piotr Woźniak.

Twórczość Bochenka nie ogranicza się jednak do sceny i książki – jego teksty pojawiały się również w filmach, m.in. „Skazany na bluesa” i „To ja, złodziej”, co dodatkowo poszerzyło ich zasięg i znaczenie kulturowe. Warto także wspomnieć o jego działalności środowiskowej: był współtwórcą Stowarzyszenia Pisarzy Polskich – Oddział Śląski, należy do ZAiKS-u, a jego dorobek uhonorowano m.in. Nagrodą Artystyczną im. Władysława Orkana oraz Krzyżem Wolności i Solidarności.

Benefis jako opowieść, nie akademia

Program wieczoru został zbudowany wokół biografii i dorobku Bochenka, jednak uniknięto formy tradycyjnego, chronologicznego podsumowania. Zamiast tego publiczność otrzymała narrację – wielowątkową, prowadzoną poprzez muzykę, wspomnienia i fragmenty tekstów.

Obecność tak szerokiego grona wykonawców podkreślała, jak różnorodnie funkcjonuje twórczość Bochenka. Od bluesa i rocka, przez muzykę ilustracyjną, po piosenkę literacką i patriotyczną – jego teksty odnajdują się w wielu estetykach, zachowując przy tym własny, rozpoznawalny ton.

Istotnym dopełnieniem tej opowieści był wątek osobisty. Nie zabrakło wspomnień dzieciństwa i lat młodzieńczych autora, uzupełnionych pokazem archiwalnych slajdów. Towarzyszył im barwny, momentami anegdotyczny komentarz samego Bochenka, który z wyczuwalnym dystansem przywoływał początki swojej drogi twórczej. Ten fragment wieczoru nadał całości bardziej intymny charakter, pozwalając publiczności zobaczyć nie tylko dorobek artysty, lecz także źródła jego wrażliwości i języka.

Wspomnienia zamiast laudacji

Jednym z najmocniejszych elementów wieczoru okazały się wypowiedzi współpracowników i przyjaciół. Zamiast oficjalnych laudacji pojawiły się krótkie, konkretne historie – o pierwszych spotkaniach, przypadkowych rozmowach, które przeradzały się w długofalową współpracę, o procesie powstawania tekstów.

Istotnym dopełnieniem tej części programu były także symboliczne gesty. Dla jubilata specjalny wiersz przygotował Juliusz Wątroba, wprowadzając do wieczoru osobisty, literacki akcent.

Na scenie pojawił się również wieniec laurowy, który – przekazany przez dyrekcję Książnicy Beskidzkiej – trafił na głowę Mirosława Bochenka. Ten krótki, ale wymowny moment łączył w sobie dystans, lekkość i wyraźny gest uznania dla jego dorobku.

Uroczystość dopełniły kwiaty przekazane przez prezydenta Bielska-Białej Jarosława Klimaszewskiego, podkreślające rangę wydarzenia i jego znaczenie dla lokalnego życia kulturalnego.

Pięć dekad twórczości w jednej publikacji

Istotnym punktem programu była promocja książki „Prywatny gościniec. Wybór wierszy, piosenek i pieśni 1975–2025”. Publikacja ta stanowi przekrojowe podsumowanie pięćdziesięciu lat pracy twórczej. Ilustracje do książki wykonał przyjaciel autora, bielski grafik Piotr Wisła.

Zebrane w niej teksty pokazują konsekwencję autora – zarówno w warstwie językowej, jak i tematycznej. To także rzadki przykład wydawnictwa, które łączy dwa obiegi: literacki i muzyczny, pozwalając czytelnikowi zobaczyć, jak te same słowa funkcjonują w różnych kontekstach.

"Jestem skazany na Riedlów..."

Osobne miejsce w opowieści o twórczości Bochenka zajmuje jego relacja z rodziną Riedlów oraz zespołem Dżem. Jak sam podkreśla, nie była to współpraca przypadkowa. Jej początek sięga około dekady wstecz i wiąże się z obietnicą złożoną Małgorzacie Riedel, która poprosiła go o napisanie tekstu dla swojego syna. Tak powstał utwór „Gdy patrzę w twoją twarz” – pierwszy krok w stronę intensywnej współpracy z Sebastianem Riedlem i zespołem Cree.

Relacja szybko ewoluowała – od pojedynczych tekstów do niemal całościowego opracowania warstwy lirycznej jednej z płyt zespołu. Naturalnym etapem stała się także współpraca z Dżemem, gdzie Bochenek otrzymał pełne zaufanie twórcze.

Efektem jest album „Sobie potrzebni” (2026), do którego napisał wszystkie teksty. Jak wynika z jego wypowiedzi, była to współpraca oparta nie tylko na warsztacie, lecz także na rzadkiej zgodności charakterów i wrażliwości – wartości, która w środowisku muzycznym, często naznaczonym napięciami, pozostaje wyjątkowa.

Lokalny wymiar twórczości

Warto dodać, że twórczość Mirosława Bochenka ma również wyraźny, lokalny wymiar, który tego wieczoru nie został szerzej wyeksponowany. Jak wspomina animator kultury Zygmunt Czernek, autor jest także twórcą tekstów piosenek o Bielsku-Białej, takich jak „Bielskie tramwaje”, „Spacer po Bielsku” czy „W Cygańskim Lasku”. Utwory te wykonywała Bielska Kapela Podwórkowa Janka Polaka, działająca od 1974 roku przy Międzyzakładowym Domu Kultury Włókniarzy. Największe sukcesy zespół odnosił w drugiej połowie lat 70., a jego działalność trwała do 2000 roku. To mniej znany, ale istotny fragment dorobku Bochenka – zakorzeniony w mieście i jego codzienności.

Poezja, która pozostaje w obiegu

Benefis w Książnicy Beskidzkiej był czymś więcej niż jubileuszem. Stał się przypomnieniem, że istnieją twórcy, których obecność nie zależy od intensywności promocji, lecz od trwałości ich słów.

W przypadku Mirosława Bochenka słowa te nieustannie krążą – w piosenkach, książkach i pamięci odbiorców. I właśnie to „krążenie” wydaje się najtrafniejszym podsumowaniem jego dorobku.