Czy o Bohdanie Smoleniu da się opowiedzieć inaczej niż tylko przez pryzmat Kabaretu Tey i duetu z Zenonem Laskowikiem? Spotkanie z Krzysztofem Deszczyńskim podczas festiwalu Fermenty pokazało, że tak. 22 kwietnia w Książnicy Beskidzkiej publiczność usłyszała opowieść nie tylko o jednym z najpopularniejszych artystów kabaretowych w Polsce, ale też o mitach, przemilczeniach i uproszczeniach, które przez lata narosły wokół jego kariery.

Krzysztof Deszczyński na Fermentach. O Bohdanie Smoleniu bez legendy z brązu

Cykl „Rozmowy na żółtej sofie” z każdą kolejną edycją coraz mocniej zaznacza swoją obecność w programie Fermentów. Kameralna formuła sprzyja temu, by zamiast oficjalnych deklaracji pojawiała się rozmowa oparta na doświadczeniu, anegdocie i osobistej perspektywie.

Tym razem na żółtej sofie zasiadł Krzysztof Deszczyński, autor książki „Bohdan Smoleń. Toksyczny duet z Laskowikiem”. Spotkanie poprowadził Bartosz Gumulec, a rozmowa od początku miała swobodny rytm. Było lekko, momentami zabawnie, ale nie brakowało też tematów trudniejszych.

Deszczyński, przez przyjaciół nazywany „Deszczem”, mówił z pozycji człowieka, który ten świat znał od środka. I właśnie to było w tym spotkaniu najciekawsze: obok anegdot i humoru pojawiła się próba opowiedzenia historii Smolenia bez upiększeń i bez wygodnych skrótów.

Książka, która nie stawia pomnika

Już sam tytuł książki sugeruje, że nie jest to klasyczna biografia napisana ku czci. „Toksyczny duet z Laskowikiem” to opowieść, która dotyka także napięć, emocji i trudnych relacji między artystami. Deszczyński podczas spotkania nie unikał tego wątku, przypominając, że jeszcze kilkadziesiąt lat temu o takich sprawach po prostu się nie mówiło.

– Żyjemy w czasach, w których coraz częściej ujawniane są problemy i trudne relacje w środowiskach artystycznych. Czterdzieści lat temu nikt o tym nie mówił – podkreślał autor.

To właśnie ten ton odróżnia książkę od opowieści pomnikowych. Nie chodzi tu o burzenie legendy dla samego efektu, ale o pokazanie bardziej złożonego portretu artysty.

Smoleń nie kończy się na Teyu

Jednym z najważniejszych wątków spotkania była próba przypomnienia, że Bohdan Smoleń to nie tylko Kabaret Tey. Deszczyński wyraźnie sprzeciwia się myśleniu, według którego wszystko, co najważniejsze w jego karierze, skończyło się wraz z odejściem z tego legendarnego duetu.

Podczas rozmowy przywoływał role Smolenia w filmie i telewizji, jego działalność estradową w Polsce i za granicą, a także sukces przedstawienia dla dzieci „6 dni z życia kolonisty” z 1985 roku. To właśnie ten fragment spotkania najmocniej wybrzmiał jako próba przywrócenia artyście pełniejszego miejsca w historii polskiej rozrywki.

– Smoleń miał swoją markę. Jego artystyczna kariera jest odzwierciedleniem polskiego przemysłu rozrywkowego przełomu wieków. Teza, że wielkie dokonania Bohdana Smolenia zakończyły się wraz z jego przygodą w kabarecie Tey jest niesprawiedliwa – mówił Deszczyński.

Biografia, ale też głos w sporze o pamięć

Ważnym elementem książki są materiały archiwalne. Deszczyński sięgnął po fragmenty wcześniejszej publikacji „Panie Smoleń, co tam słychać u Laskowika” z 1994 roku, przygotowanej wspólnie ze Smoleniem, a także po rozmowy prowadzone z artystą z myślą o kontynuacji tamtego projektu.

Dzięki temu nowa książka nie jest tylko próbą uporządkowania faktów. To również zapis relacji, wspomnień i rozmów dojrzewających przez lata. Autor zresztą otwarcie mówił, że zależało mu na pokazaniu całej drogi artystycznej Smolenia – od krakowskich początków, przez kabaret Tey, po późniejsze etapy działalności.

Znaczenie tej opowieści wzmacnia również fakt, że Deszczyński nie jest zewnętrznym komentatorem. Przez lata współpracował ze Smoleniem, a później angażował się także w jego upamiętnienie w przestrzeni publicznej, m.in. poprzez pomnik-ławeczkę i skwer jego imienia w Poznaniu.

Fermenty to już nie tylko śmiech

Choć spotkanie w Książnicy Beskidzkiej miało lekką formę, dotykało tematów poważnych: ceny sukcesu, szacunku, napięć w artystycznych duetach i sposobu, w jaki po latach opowiada się o ludziach kultury. Właśnie takie wydarzenia pokazują, że Fermenty coraz wyraźniej wychodzą poza samą formułę festiwalu kabaretowego.

Kabaret pozostaje tu punktem wyjścia, ale coraz częściej staje się też pretekstem do rozmowy o pamięci, kulturze i o tym, co zostaje po artyście poza najbardziej znanym skeczem czy scenicznym duetem.

Kolejna rozmowa już w sobotę

Kolejne spotkanie na żółtej sofie odbędzie się 25 kwietnia o godz. 11.00. Gościem będzie Violetta Ozminkowski, autorka książki „Humorystki. O kobietach, które uczyły nas śmiechu”. Rozmowa będzie dotyczyć trzech ważnych postaci polskiej satyry: Magdaleny Samozwaniec, Stefanii Grodzieńskiej i Marii Czubaszek. Spotkanie poprowadzi Bartosz Gumulec.