Pałacyk Rosta odzyskał dawny blask. Remont za 7,35 mln zł odsłonił także jego tajemnice

Nowy miedziany dach, odrestaurowane elewacje, zabytkowe detale i iluminacja podkreślająca architekturę po zmroku. Pałacyk Emanuela Rosta juniora przy ul. Komorowickiej 48 w Bielsku-Białej przeszedł kompleksową renowację za ponad 7,35 mln zł. Prace konserwatorskie przyniosły również niespodziewane odkrycia – studnię, zagadkową kolumnę i ślady dawnej łazienki architekta. 20 października oficjalnie zaprezentowano efekty inwestycji.

Jeden z najbardziej charakterystycznych zabytków Bielska-Białej zakończył kolejny rozdział swojej ponad 120-letniej historii. Dawny dom i pracownia Emanuela Rosta juniora, będący dziś siedzibą Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej, odzyskał reprezentacyjny wygląd. Podczas uroczystej prezentacji odnowionego budynku spotkali się przedstawiciele środowisk kulturalnych, historycy, bibliotekarze i samorządowcy wojewódzcy.

Renowacja objęła nie tylko bogato zdobioną fasadę. Wymagała także ingerencji w konstrukcję dachu, zabezpieczenia fundamentów i odtworzenia historycznych rozwiązań, które zastosował przed laty sam projektant.

Dom, który miał być wizytówką architekta

Pałacyk powstał w 1903 roku u zbiegu dzisiejszych ulic Komorowickiej i Towarzystwa Szkoły Ludowej. Emanuel Rost junior zaprojektował go dla siebie – jako prywatną rezydencję i siedzibę własnego biura architektoniczno-budowlanego.

Rost pochodził z rodziny związanej z rozwojem architektonicznym dawnego Bielska i Białej. Jego ojciec, Emanuel Rost senior, również był cenionym budowniczym. Sam junior zapisał się w historii miasta jako autor między innymi bialskiego ratusza oraz słynnej kamienicy Pod Żabami przy placu Wojska Polskiego.

Projektując własny dom, mógł pozwolić sobie na szczególnie efektowne rozwiązania. Pałacyk otrzymał bogato zdobioną, neobarokową elewację, dekoracyjne kartusze, maszkarony, figury podtrzymujące portal i charakterystyczny dach z dwiema kopułami. Inspiracji dla tej architektury należy szukać w reprezentacyjnej zabudowie Wiednia, zwłaszcza w formach nawiązujących do Hofburga.

Równie interesujące były wnętrza, w których neobarok spotkał się z modną wówczas secesją. Zachowały się między innymi dekoracyjne sztukaterie, witraże, ozdobna balustrada schodów z motywem gryfa oraz dawny gabinet architekta, którego drewniane boazerie zdobią pejzażowe kompozycje. Od strony ogrodu Rost zaprojektował także przeszkloną altanę.

Od rodzinnej rezydencji do biblioteki

Po śmierci Emanuela Rosta juniora w 1915 roku pałacyk pozostał w rękach rodziny aż do końca II wojny światowej. Później jego przeznaczenie zmieniło się całkowicie.

W 1945 roku budynek przekazano administracji oświatowej. Przez kolejne lata mieścił się tutaj internat Liceum Pedagogicznego, a po likwidacji szkoły w 1974 roku z pomieszczeń korzystali również uczniowie innych placówek, w tym szkoły zawodowej związanej z Fabryką Samochodów Małolitrażowych oraz Liceum Ekonomicznego.

Nowy etap rozpoczął się w 1979 roku, kiedy pałacyk przekazano Pedagogicznej Bibliotece Wojewódzkiej. Po remoncie instytucja wprowadziła się do zabytkowych wnętrz w styczniu 1980 roku. W 1986 roku budynek wpisano do rejestru zabytków.

Biblioteka pozostaje tu do dziś. Jej siedziba jest więc nie tylko cennym zabytkiem architektury, ale także miejscem, które od kilkudziesięciu lat służy edukacji i kulturze.

Studnia, tajemnicza kolumna i łazienka Rosta

Podczas ostatniego remontu okazało się, że pomimo licznych opracowań historycznych pałacyk nadal potrafi zaskakiwać. Jak poinformował Urząd Miejski, prace ujawniły nieznane wcześniej elementy budynku, w tym studnię, zagadkową kolumnę i dawną łazienkę architekta.

Uwagę konserwatorów zwróciły także rozwiązania techniczne stosowane przez Rosta. Przy wykańczaniu elewacji różnicował on rodzaj fug w zależności od warunków, na jakie były narażone poszczególne partie murów. Inne materiały stosowano w dolnych częściach budynku, bardziej podatnych na wilgoć, a inne wyżej, gdzie większe znaczenie miało nasłonecznienie.

Architekt zadbał również o to, by elementy instalacyjne nie zakłócały wyglądu reprezentacyjnej fasady. Dlatego zdecydował się na wewnętrzny system odprowadzania wody deszczowej, ukrywając rynny przed wzrokiem przechodniów.

Te szczegóły pokazują, że pałacyk był nie tylko efektowną rezydencją, lecz także przemyślanym projektem, w którym względy estetyczne łączono z rozwiązaniami technicznymi.

Miedziany dach i odnowiona fasada

Najbardziej widocznym efektem zakończonych prac jest odnowiona elewacja. Oczyszczono ją, uzupełniono ubytki, odrestaurowano dekoracyjne elementy i przywrócono właściwą kolorystykę.

Znaczący zakres robót objął dach. Wymieniono jego pokrycie na miedziane, nawiązujące do pierwotnego rozwiązania zastosowanego przez Rosta. Częściowo rozebrano i zrekonstruowano więźbę dachową, a także wyremontowano i odtworzono kominy.

Prace prowadzono również przy stolarce okiennej. Wymieniono okna zewnętrzne, natomiast te z zabytkowymi witrażami poddano konserwacji. Fundamenty i piwnice zabezpieczono przed wilgocią.

Całość dopełniło nowe oświetlenie zewnętrzne, dzięki któremu charakterystyczne detale architektoniczne pałacyku są wyeksponowane również po zmroku.

O pierwszych efektach remontu konserwatorskiego pisaliśmy na Bielskim Rynku w październiku 2025 roku. Wówczas informowano, że zakończenie prac planowane jest na maj 2026 roku, a w budżecie województwa na inwestycję przewidziano 5,25 mln zł.

Renowacja kosztowała ponad 7,35 mln zł

Podczas uroczystej prezentacji odnowionego obiektu dyrektor Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej Anna Warzecha-Niemiec poinformowała, że ostateczny koszt kompleksowej renowacji i modernizacji wyniósł 7 351 385,58 zł. Inwestycję w całości sfinansowano z budżetu województwa śląskiego.

O staraniach o zabezpieczenie środków mówili obecni na uroczystości radni Sejmiku Województwa Śląskiego Marcin Szarek i Rafał Ryplewicz. Ten drugi podkreślał znaczenie wsparcia marszałka Wojciecha Saługi oraz zarządu województwa. Zwrócił również uwagę na staranność wykonanych prac i efekt, jaki odnowiony pałacyk daje po zmroku.

Roboty rozpoczęły się na początku 2025 roku. Co istotne, pomimo prowadzonego remontu biblioteka przez cały czas pozostawała czynna i obsługiwała czytelników.

Pałacyk, który warto zobaczyć także od środka

Odrestaurowana fasada przyciąga wzrok, ale prawdziwe bogactwo dawnego domu Rosta kryje się również we wnętrzach.

Mieliśmy okazję przekonać się o tym podczas tegorocznej Nocy Muzeów. W maju odwiedziliśmy pałacyk z aparatem fotograficznym, przyglądając się zachowanym detalom, wystrojowi pomieszczeń i historii związanej z rodziną architekta. Nasze wrażenia oraz zdjęcia znalazły się w redakcyjnej relacji z Nocy Muzeów w Bielsku-Białej.

Zakończona renowacja pozwoliła zachować jeden z najcenniejszych przykładów architektury dawnej Białej. Pałacyk, który ponad 120 lat temu miał świadczyć o kunszcie i pozycji swojego właściciela, nadal pełni ważną funkcję w życiu miasta. Dziś zamiast pracowni architekta mieszczą się w nim biblioteczne zbiory, a za bogato zdobioną fasadą wciąż można odnaleźć ślady jego dawnej świetności.