„Z Archiwum Z” – wyjątkowa wystawa w Bielsku-Białej

6 marca 2026 roku o godz. 18.00 w Muzeum Historycznym w Bielsku-Białej odbędzie się wernisaż wystawy czasowej „Z Archiwum Z. Pamiątki rodzinne Polaków z Zaolzia” oraz ekspozycji towarzyszącej „Sztuka a tożsamość. Prace artystów zaolziańskich ze zbiorów w Muzeum w Bielsku-Białej”. Projekt został przygotowany we współpracy z Muzeum Mazowieckim w Płocku. Wystawa główna będzie dostępna dla zwiedzających od 1 marca do końca maja 2026 roku.

Druga odsłona projektu po premierze w Płocku

Ekspozycja „Z Archiwum Z. Pamiątki rodzinne Polaków z Zaolzia” prezentowana jest po raz drugi – po premierze w Muzeum Mazowieckim w Płocku. Bielsko-Biała, położona na pograniczu Śląska Cieszyńskiego i Małopolski, stanowi kolejne miejsce prezentacji projektu dokumentującego historię polskiej społeczności Zaolzia z perspektywy rodzinnych archiwów.

Wystawa powstała dzięki współpracy obu instytucji oraz zaangażowaniu mieszkańców regionu, którzy udostępnili prywatne pamiątki, fotografie i dokumenty.

Ponad 350 obiektów z 23 rodzin

Na ekspozycji zgromadzono ponad 350 unikalnych przedmiotów należących do 23 osób z miejscowości m.in. Cieszyn, Czeski Cieszyn, Cierlicko, Hawierzów, Żywocice, Lutynia, Karwina, Ropica, Trzyniec, Oldrzychowice, Nawsie i Mosty koło Jabłonkowa.

Najliczniejszą grupę stanowią pamiątki związane z Polskimi Siłami Zbrojnymi na Zachodzie z okresu II wojny światowej. Wśród eksponatów znajdują się również obiekty z czasów I wojny światowej, materiały dokumentujące działalność polskich organizacji na Zaolziu, a także instrumenty muzyczne, narzędzia medyczne, biżuteria, stroje ludowe, obrazy, rzeźby, przedmioty codziennego użytku oraz pamiątki z podróży do Azji.

Geneza wystawy i część fotograficzna

Materiał do projektu został zgromadzony w latach 2019–2025 w ramach rubryki „Pamiątka Rodzinna” publikowanej w miesięczniku „Zwrot”, wydawanym przez Polski Związek Kulturalno-Oświatowy w Republice Czeskiej. Jej autorką jest kuratorka wystawy Sylwia Grudzień. Uczestnicy sami decydowali, które elementy rodzinnych archiwów zostaną zaprezentowane publiczności.

Integralną częścią ekspozycji jest cykl fotografii autorstwa Grzegorza Piaskowskiego z Muzeum Mazowieckiego w Płocku. Portrety właścicieli pamiątek wykonane w ich domach na Zaolziu oraz zdjęcia krajobrazów i miejsc regionu uzupełniają narrację wystawy.

Wystawa towarzysząca: sztuka artystów zaolziańskich

Równolegle zaprezentowana zostanie wystawa „Sztuka a tożsamość. Prace artystów zaolziańskich ze zbiorów w Muzeum w Bielsku-Białej”. Ekspozycja obejmuje dzieła twórców związanych z Zaolziem, znajdujące się w kolekcji bielskiej instytucji, i koncentruje się na relacji między działalnością artystyczną a doświadczeniem życia na pograniczu.

Program wernisażu

Otwarcie wystawy zaplanowano na 6 marca 2026 roku o godz. 18.00. W programie przewidziano wystąpienie inauguracyjne prof. Karola Daniela Kadłubca – folklorysty, slawisty i dialektologa pochodzącego z Zaolzia, związanego naukowo m.in. z Uniwersytetem Karola w Pradze, Uniwersytetem Warszawskim, Uniwersytetem Ostrawskim oraz Uniwersytetem Śląskim w Katowicach.

Podczas wydarzenia wystąpi kapela góralska Bezmiana z Bystrzycy na Zaolziu.

„Zebrane pamiątki pozwalają spojrzeć na dzieje Polaków z Zaolzia z perspektywy rodzinnych archiwów, które dokumentują doświadczenia kolejnych pokoleń” – informuje Sylwia Grudzień, kuratorka wystawy i autorka katalogu.

Katalog i digitalizacja zbiorów

Ekspozycji towarzyszy ilustrowany katalog pod tym samym tytułem, zawierający reportaż historyczny oraz dokumentację ponad 300 obiektów. Wszystkie pamiątki zostały zdigitalizowane przez Dział Digitalizacji Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej, co umożliwi ich dalsze opracowanie i wykorzystanie w działaniach edukacyjnych.