Pedanteria – nowoczesne centrum kultury i edukacji w miejscu o niezwykłej historii

W Białej, przy ulicy 11 Listopada 63, w miejscu o burzliwej historii, powstanie nowoczesne centrum kultury i edukacji. Pedanteria, dawniej pralnia przemysłowa, która podczas II wojny światowej współpracowała z obozem Auschwitz-Birkenau, a później przez dekady służyła lokalnej społeczności, przejdzie niezwykłą metamorfozę. W jej odnowionych murach znajdą się przestrzenie muzealne, artystyczne pracownie, centrum edukacji medialnej, a nawet wystawa poświęcona kultowemu Fiatowi 126p. Czy to miejsce stanie się nowym kulturalnym sercem miasta?

Przy ul. 11 Listopada 63, znajduje się kompleks budynków, który przez ponad sto lat pełnił różne funkcje – od pralni przemysłowej po zakład farmaceutyczny. Historia tego miejsca jest niezwykle bogata, sięgając 1909 roku, kiedy to żydowski przedsiębiorca Eljachim Getzl Mandelbaum otworzył tutaj pralnię „Pedanteria”.

Z biegiem lat zakład rozwijał się pod rządami kolejnych właścicieli, a w okresie międzywojennym stał się centrum działalności ortodoksyjnej społeczności żydowskiej. Wojna zmieniła jednak jego przeznaczenie – pralnia została przejęta przez nazistowskiego okupanta i zaczęła świadczyć usługi na rzecz obozu Auschwitz-Birkenau. Miejsce to, choć splamione tragiczną historią, było również punktem wsparcia dla więźniów – tu trafiała pomoc od miejscowej ludności, a tajne wiadomości przekazywano wśród koszy prania.

Po wojnie przez dekady działała tu Spółdzielnia Pracy Unipral, aż w końcu budynki popadły w ruinę. Teraz czeka je zupełnie nowy rozdział – Pedanteria ma stać się nowoczesnym centrum edukacyjnym, kulturalnym i społecznym, przywracając to miejsce mieszkańcom miasta.

Przestrzeń, która będzie żyć historią i sztuką

Największa z kamienic przy ul. 11 Listopada 63 stanie się sercem całego kompleksu. Znajdzie się tu przestrzeń biurowa dla organizacji zajmujących się edukacją i kulturą, a także sale wielofunkcyjne, w których będą odbywać się warsztaty oraz wykłady. Jednym z kluczowych projektów realizowanych w tym budynku będzie „Pralnia narracji” – laboratorium poświęcone analizie dezinformacji i nauce krytycznego myślenia. To odpowiedź na współczesne wyzwania związane z manipulacją informacją w mediach.

W budynku po lewej stronie wejścia do kompleksu, przy ul. 11 Listopada 63a, powstanie wyjątkowe miejsce spotkań, w którym kultura i gastronomia będą się przenikać. Na parterze działać będzie restauracja z zapleczem kuchennym, w której będą odbywać się także warsztaty kulinarne. Wyżej znajdzie się przestrzeń eventowa – miejsce na wystawy, koncerty, spektakle i konferencje. To tutaj będzie można odpocząć na zielonym tarasie, który zostanie urządzony na dachu budynku.

Szczególnym punktem kompleksu będzie tzw. „Wieża” – budynek w północno-wschodniej części podwórza, który przekształcony zostanie w centrum twórcze. Powstaną tam pracownie artystyczne, w tym studio fotograficzne i filmowe, przestrzeń dla projektantów ubrań oraz warsztaty malarskie i rzemieślnicze. To będzie miejsce, w którym zarówno dzieci, jak i dorośli będą mogli rozwijać swoje talenty, uczestnicząc w zajęciach prowadzonych przez artystów i rzemieślników.

Muzeum historii i legenda Fiata 126p

Pamięć o przeszłości tego miejsca zostanie zachowana w specjalnej ekspozycji historycznej, która znajdzie się w budynku przy ul. 11 Listopada 63b. Zwiedzający będą mogli poznać historię żydowskiej społeczności Bielska-Białej, dowiedzieć się więcej o funkcjonowaniu Pedanterii w czasie wojny oraz o roli, jaką odegrała w strukturach ruchu oporu. To miejsce stanie się nie tylko muzeum, ale też przestrzenią refleksji i edukacji o przeszłości.

Inny budynek, znajdujący się we wschodniej części kompleksu, poświęcony zostanie jednemu z najbardziej rozpoznawalnych symboli Bielska-Białej – Fiatowi 126p. Produkcja „Malucha” w Fabryce Samochodów Małolitrażowych była przełomowym momentem dla miasta i całej Polski. Nowoczesna ekspozycja w budynku przy ul. 11 Listopada 63c pokaże, jak ten niewielki samochód wpłynął na rozwój społeczny i gospodarczy w okresie PRL-u. Wystawa zostanie wzbogacona o interaktywne stanowiska, które pozwolą zwiedzającym poczuć atmosferę tamtych lat.

Muzyka, teatr i przestrzenie dla artystów

Nie zabraknie również miejsca dla muzyków. W budynku przy ul. 11 Listopada 63b powstaną sale prób, a także przestrzeń ekspozycyjno-eventowa, w której odbywać się będą koncerty, spektakle i warsztaty. To miejsce ma stać się nową sceną dla artystów z regionu, oferując im przestrzeń do twórczości i spotkań z publicznością.

Nowoczesna infrastruktura i komfort dla mieszkańców

Aby kompleks Pedanterii mógł spełniać swoje nowe funkcje, konieczne będzie dostosowanie budynków do współczesnych standardów. Wszystkie obiekty zostaną wyposażone w windy, co umożliwi dostęp osobom z niepełnosprawnościami. Powstaną nowoczesne zaplecza sanitarne, przestrzenie magazynowe i pomieszczenia socjalne dla pracowników oraz odwiedzających. Dodatkowo, zagospodarowanie terenu wokół budynków pozwoli na stworzenie estetycznej, zielonej przestrzeni, która stanie się miejscem odpoczynku i spotkań.

Pedanteria ma szansę stać się jednym z najważniejszych punktów kulturalnych w mieście. Z jednej strony będzie to miejsce pamięci, przypominające o trudnej przeszłości Bielska-Białej i losach jej żydowskiej społeczności. Z drugiej – stanie się przestrzenią nowoczesnej edukacji, sztuki i kultury, otwartą na mieszkańców i turystów.

Czy projekt spełni pokładane w nim nadzieje i stanie się nowym kulturalnym sercem miasta? O tym przekonamy się już wkrótce, gdy Pedanteria przejdzie swoją wielką metamorfozę. Jedno jest pewne – historia tego miejsca wciąż się pisze.