Przełom września i października to wyjątkowy czas dla miłośników piwa, ponieważ wtedy obchodzony jest Oktoberfest – festiwal, który prawdziwym piwoszom nie trzeba przedstawiać. Ja jednak zamiast zachęcać do konsumpcji tego trunku, zapraszam do bliższego poznania rośliny, która nadaje piwu jego charakterystyczny, gorzkawy smak. Chmiel, bo o nim mowa, jest fascynującym składnikiem nie tylko ze względu na swoje zastosowanie, ale także ze względu na właściwości i wpływ na końcowy aromat napoju.

Chmiel zwyczajny ( Humulus lupulus) to też roślina lecznicza jednak wykorzystywana w nieco inny sposób niż jej warzenie. Surowcem zielarskim są owocostany chmielu potocznie zwane szyszkami a to ze względu na kształt jaki mają. Surowiec jest pozyskiwany z upraw.

Pierwsze wzmianki o tej roślinie pochodzą z Babilonii. Mieszkańcy starożytnego Rzymu zaliczali chmiel do jarzyn i roślin ozdobnych. Jednak największą popularność zyskał on w wieku XIII. To wtedy zaczęto w przyklasztornych wytwórniach warzyć piwo z dodatkiem chmielu. Roślina ta miała też ponoć moc magiczną. Obecnie chmiel możemy spotkać w umiarkowanej strefie półkuli północnej. W Polsce w stanie naturalnym rośnie na terenach wilgotnych , w lasach, zaroślach i parkach. Bywa też sadzony w ogrodach.

Chmiel jest pnączem wieloletnim potrafiącym dorastać do 8 metrów długości. Ta dwupienna roślina o ząbkowanych liściach kwitnie od lipca do sierpnia. Najbardziej charakterystyczne są żeńskie kwiatostany w kolorze jasnozielonych szyszek. Chmiel zawiera związki żywicowe (humulon i lupulon), flawonoidy w tym kwercetynę, olejek eteryczny i garbniki.

Chmielowe szyszki możemy pozbierać samemu. Zrywamy je kiedy mają barwę żółtozieloną i umieszczamy w suchym, zacienionym miejscu. Wytrząsając wyschnięte szyszki możemy uzyskać cenny żółtopomarańczowy proszek lupulinę.

Chmiel ma działanie uspokajające oraz nasenne. Dlatego napary z szyszek poleca się stosować jako środek wyciszający przy wyczerpaniu nerwowym, stanach lękowych i niepokoju, nerwicach wegetatywnych czy nerwicach serca. Napary te będą też pomocne w bezsenności. Dzięki właściwościom sedatywnym chmiel często pojawia się w gotowych mieszankach ziołowych oraz tabletkach lub kapsułkach dedykowanych osobom zestresowanym i mających problemy ze snem. Pomocny będzie także w okresie klimakterium.

Na tym jednak nie koniec. Roślina ta działa pobudzająco na wydzielanie i pracę żołądka co przydaje się przy wzdęciach, kolkach, stanach spastycznych układu pokarmowego oraz niestrawnościach różnego pochodzenia. Zwiększa też wydzielanie śliny. Chmiel obniża lekko ciśnienie tętnicze dlatego warto go dodawać do herbat wpływających na nadciśnienie tętnicze. Właściwości moczopędne wykorzystamy w skąpomoczu i obrzękach oraz łagodnych stanach zapalnych i niewydolności nerek. Jednym z minusów stosowania chmielu może być spadek popędu płciowego.

Działanie antyseptyczne i przeciwbakteryjne daje możliwość korzystania z naparów zewnętrznie. Wskazaniem będą tu stany zapalne skóry oraz trudno gojące się rany i skaleczenia. Chmiel likwiduje też stany zapalne skóry głowy, zapobiega wypadaniu włosów oraz powstawaniu łupieżu i stąd bywa częścią składową kosmetyków.

Jak wspomniałam na początku chmiel wykorzystywany jest w produkcji piwa, jednak jego młode pędy można dodawać do sałatek lub podawać jak szparagi. To właśnie ta ostatnie forma sięgania po chmiel cieszy się ostatnio rosnącą popularnością.

Widać więc wyraźnie ,że chmiel nie jest taką zwyczajną rośliną, którą większość z nas kojarzy tylko z piwem. Ma szarsze zastosowanie, którego skuteczność przez lata sprawdziła medycyna ludowa. Sięgajmy więc po niego w razie potrzeby niekoniecznie wykorzystując bursztynowy napój przygotowany z jego dodatkiem. Wysuszone szyszki chmielu będące pojedynczym preparatem lub występujące w mieszankach oraz ekstrakty obecne w gotowych preparatach czekają w zielarniach i aptekach.