Przed zmianą czasu na zimowy. Zmiana czasu – jak odbija się na naszym zdrowiu

Przed nami kolejna zmiana czasu. Tym razem będziemy spać o godzinę dłużej. Jak nasz zegar biologiczny reaguje na powtarzające się sezonowe zmiany czasu wyjaśnia prof. Marta Jackowska, psycholożka zdrowia z Wydziału Psychologii w Sopocie Uniwersytetu SWPS.

W Polsce na czas zimowy przestawiamy się w ostatnią niedzielę października, w tym roku – nocą z 24 na 25. I choć ta zmiana jest dla nas łagodniejsza niż przejście na czas letni, nadal nie wpływa dobrze na nasze zdrowie. Teoretycznie zyskujemy jaśniejsze poranki, ale szybciej robi się ciemno popołudniami. W efekcie wiele osób budzi się i wraca z pracy po ciemku, a kiedy dostępne jest światło dzienne, przebywa wewnątrz budynków.

– Zegar biologiczny wyznacza nam rytm snu i czuwania, wpływa na trawienie, temperaturę ciała, a nawet nastrój. Działa w ścisłym związku z dostępem do światła. Zmiana czasu jest więc zakłóceniem funkcjonowania naszego zegara biologicznego spowodowanym manipulacją dostępem do światła – wyjaśnia prof. Marta Jackowska, psycholożka zdrowia z Wydziału Psychologii w Sopocie Uniwersytetu SWPS.

Komu szkodzi najbardziej?

Przestawienie zegara zajmuje jedynie chwilę, ale organizm zdecydowanie potrzebuje więcej czasu, żeby dostosować się do nowego rytmu. Średnio zajmuje to około tygodnia lub dwóch – zarówno po jesiennej, jak i wiosennej zmianie czasu. Choć zdecydowanie gorzej znosimy i dłużej adaptujemy się do przejścia na czas letni, co potwierdzają m.in. statystyki dotyczące wypadków i zawałów.

Kto jest najbardziej narażony? Pracownicy zmianowi są jednym z najlepszych przykładów, gdzie możemy zobaczyć, co się dzieje z ludzkim zdrowiem, kiedy nie pracujemy w poszanowaniu naszego zegara biologicznego, czyli rytmu okołodobowego, kiedy na przykład pracujemy i jemy w nocy.Jedno z badań pokazało, że zmiana czasu najbardziej niekorzystnie wpływa na osoby z bardzo wczesnym (tzw. skowronki) i z bardzo późnym chronotypem (tzw. sowy). Adaptacja przebiega przebiega u nich znacznie wolniej, a u niektórych tzw. sów przejście na czas letni może nie nastąpić w pełni.

– Są dowody sugerujące, że zegar biologiczny osób z późnym chronotypem nie dostosowuje się do tej zmiany czasu. Ich wewnętrzny zegar pozostaje wtedy niedopasowany do naturalnego rytmu światła i ciemności oraz do rytmu narzuconego przez codzienne obowiązki: godziny rozpoczęcia pracy, opiekę nad dziećmi czy inne zobowiązania – mówi psycholożka z Uniwersytetu SWPS.

Śpimy dłużej, ale czy lepiej?

Ekspertka wskazuje, że jesteśmy narodem niewyspanym. Ponad 40 proc. Polek i Polaków skarży się na niską jakość snu, co sprawia, że zmiana czasu dodatkowo nas obciąża. Sen jest niezbędny dla zdrowia fizycznego i psychicznego, dlatego warto dbać o jego jakość i odpowiednią długość przez cały rok, ze szczególną uwagą w okresach zmiany czasu.

– Badania naukowe od lat pokazują, że dobry sen się opłaca. Dlatego warto przed snem unikać wszystkiego, co nas stymuluje lub pobudza, a zadbać o wyciszenie i relaks – podkreśla prof. Jackowska. 

Statystyki nie kłamią

Najbardziej zauważalne skutki zmiany czasu to niewyspanie i pogorszenie nastroju. Zwykle dość szybko ustępują, gdy organizm dostosuje się do nowego rytmu. Nie są jednak jedynymi konsekwencjami przestawienia zegarów – mogą pojawić się także skutki znacznie groźniejsze, dlatego w tym okresie warto zachować szczególną ostrożność.

– Badania naukowe pokazują większe ryzyko śmiertelnego wypadku samochodowego podczas nocy ze zmianą czasu zarówno jesienią, jak i wiosną3 oraz większe ryzyko wypadków w pracy i zawałów serca bezpośrednio po zmianie czasu z zimowego na letni – wskazuje prof. Marta Jackowska.

Szkodliwy relikt przeszłości

W Polsce zmianę czasu wprowadzono w okresie międzywojennym i stosowano okresowo w latach 40., 50. i 60., nieprzerwanie obowiązuje od 1977 roku. Wcześniej wracaliśmy do czasu zimowego już we wrześniu. Obecny kalendarz zmian – w ostatnią niedzielę marca i ostatnią niedzielę października – funkcjonuje od 1996 roku. Uzasadnieniem wprowadzenie zmiany czasu było dostosowanie godzin aktywności społecznej i gospodarczej do dostępności światła dziennego, co miało ograniczać zużycie energii.

– Obecnie nie ma ekonomicznych przesłanek uzasadniających zmianę czasu, a negatywne skutki dla naszego zdrowia i samopoczucia jasno sugerują, że nam szkodzi – podsumowuje prof. Marta Jackowska. Środowisko naukowe coraz głośniej wzywa polityków do zerwania z praktyką zmiany czasu, wskazując na jej negatywny wpływ na sen i zdrowie.