Szczątki trzech żołnierzy odnalezione w Grodźcu. Nowa kwatera na cmentarzy przy Lwowskiej

Na cmentarzu żołnierzy Armii Czerwonej w Bielsku-Białej powstała nowa kwatera, w której pochowano szczątki trzech żołnierzy radzieckich. Odkryto je przypadkowo w listopadzie 2024 roku podczas prac budowlanych w Grodźcu. Zanim trafiły na cmentarz, przeprowadzono badania antropologiczne i balistyczne oraz postępowanie prokuratorskie. Koszty pochówku i przygotowania kwatery pokryto z budżetu wojewody śląskiego.

O utworzeniu nowej kwatery na cmentarzu wojennym przy ul. Wyzwolenia poinformował 13 października Urząd Miejski w Bielsku-Białej. To właśnie tutaj znalazły miejsce spoczynku szczątki odnalezione niemal dwa lata wcześniej w Grodźcu, w gminie Jasienica.

Przypadkowe odkrycie podczas budowy

W listopadzie 2024 roku operator koparki prowadzący prace ziemne w Grodźcu natrafił na ludzkie kości. Na miejsce wezwano policję i prokuraturę, a w czynnościach uczestniczyli także saperzy z Gliwic. Oprócz szczątków znaleziono skorodowane elementy metalowe, między innymi guziki i sprzączki, oraz amunicję i granaty.

Sprawą zajęła się Prokuratura Rejonowa Bielsko-Biała Północ. Szczątki skierowano do badań w Pomorskim Uniwersytecie Medycznym w Szczecinie.

Jak ustalił wcześniej portal bielsko.biala.pl, biegli stwierdzili, że odnalezione kości należały do co najmniej trzech mężczyzn, którzy w chwili śmierci mieli od 25 do 55 lat. Obrażenia ujawnione na szkieletach wskazywały na śmierć wskutek eksplozji materiału wybuchowego.

Przeprowadzono również badania balistyczne. Wśród zabezpieczonej amunicji rozpoznano naboje kalibru 7,62 mm, wykorzystywane podczas II wojny światowej w radzieckiej broni. Na podstawie zgromadzonego materiału biegli uznali, że szczątki najprawdopodobniej należały do żołnierzy Armii Czerwonej poległych w końcowym okresie wojny.

Prokuratorskie śledztwo zostało umorzone wiosną 2025 roku. Ustalono, że śmierć mężczyzn była związana z działaniami wojennymi.

Pochówek po zakończeniu procedur

Po zakończeniu postępowania informacje o znalezisku przekazano Prokuraturze Krajowej, a następnie, za pośrednictwem Ministerstwa Spraw Zagranicznych, stronie rosyjskiej.

Ostatecznie organizacja pochówku przypadła stronie polskiej. Wojewoda śląski powierzył to zadanie władzom Bielska-Białej.

Uroczystość odbyła się 17 listopada 2025 roku na cmentarzu wojennym. Jak informował portal bielsko.biala.pl, uczestniczyli w niej przedstawiciele miejskiego samorządu, duchowny oraz przedstawiciel ambasady rosyjskiej. Ceremonia miała skromny charakter. Szczątki złożono w nowym miejscu, poza istniejącymi wcześniej mogiłami zbiorowymi.

Z najnowszego komunikatu bielskiego Ratusza wynika, że zarówno pochówek, jak i wykonanie nowej kwatery zostały w całości sfinansowane przez Śląski Urząd Wojewódzki z budżetu wojewody. Środki przekazano miastu w formie dotacji przeznaczonej na utrzymanie obiektów grobownictwa wojennego.

Cmentarz z ponad 70-letnią historią

Miejsce, w którym pochowano odnalezionych żołnierzy, ma własną powojenną historię. Jego oficjalna nazwa brzmi: Cmentarz żołnierzy, jeńców wojennych i obywateli ZSRR poległych na terenie Polski.

Jak przypomina Urząd Miejski, nekropolię założono w 1953 roku. W następnym roku została rozbudowana, a prace organizacyjne zakończono w 1955 roku. Przeniesiono tu między innymi szczątki żołnierzy pochowanych wcześniej przed kościołem św. Mikołaja w Bielsku. W latach 1955–1967 odbyło się jeszcze kilka pochówków szczątków żołnierzy Armii Czerwonej, przeniesionych z innych miejsc.

W 1968 roku na cmentarzu ustawiono pomnik Żołnierza Radzieckiego, wykonany przez rzeźbiarza Augusta Dyrdę według projektu Ryszarda Sroczyńskiego. Wtedy też nekropolia uzyskała swój ostateczny, historyczny układ.

Pochówek szczątków odnalezionych w Grodźcu był pierwszym udokumentowanym tego rodzaju wydarzeniem na bielskim cmentarzu wojennym od ponad pół wieku.

Choć badania pozwoliły określić prawdopodobną przynależność wojskową i okoliczności śmierci trzech mężczyzn, ich nazwiska pozostają nieznane. Nowa kwatera stała się miejscem spoczynku żołnierzy, których szczątki przez blisko osiemdziesiąt lat znajdowały się w ziemi w Grodźcu.